Tweeter aansluiten: waarom de MKT-condensator van 2,2 µF onmisbaar is
Bij de VIBE BlackAir BA1TW-V4 tweeters zitten gele MKT-condensatoren van 2,2 µF. Sluit je een tweeter zonder condensator of filter aan, dan gaat hij stuk. Lees waarom, in welke draad de condensator moet, hoe je de filterfrequentie berekent en wanneer je hem niet nodig hebt.
Kort antwoord: een tweeter mag nooit rechtstreeks op een versterker of radio. Zonder condensator of filter krijgt hij ook het laag en het midden, en daar is hij niet voor gebouwd: de spreekspoel raakt oververhit en de tweeter gaat stuk. Bij de VIBE BlackAir BA1TW-V4 zitten daarom twee gele MKT-condensatoren van 2,2 µF, één per tweeter. Die soldeer je in de witte (+) draad. Gebruik je het filter OPTIXOVERHP-V6, dan laat je de condensator weg.
VIBE
BLACKAIR BA1TW-V4 | 50mm | 2 x 60 Watt RMS @ 4Ω | Tweeters
€ 59,99incl. btw
Op voorraad
Bekijk product
Waarom een tweeter bescherming nodig heeft
Een tweeter is gemaakt voor hoge tonen. De dome is klein en licht en de spreekspoel is dun, zodat hij heel snel kan bewegen. Een versterker stuurt echter het hele frequentiebereik naar zijn uitgang, en juist het laag en het midden bevatten het meeste vermogen.
Krijgt een tweeter dat vermogen, dan wil de dome slagen maken die hij niet kan maken en wordt de spreekspoel heet. Eerst hoor je vervorming, daarna brandt de spoel door. Dat gaat vaak sneller dan je denkt, ook als je het volume niet extreem hoog zet.
Wat doet de MKT-condensator?
Een condensator in serie met de tweeter werkt als een eenvoudig hoogdoorlaatfilter. Hoge tonen laat hij vrijwel ongehinderd door, lage tonen houdt hij tegen. Hoe lager de toon, hoe sterker hij wordt tegengehouden (6 dB per octaaf). Zo komt alleen het hoog bij de tweeter en blijft het laag bij je woofer of midrange.
MKT staat voor een condensator met een gemetalliseerde polyesterfolie. Zo’n foliecondensator heeft geen polariteit: het maakt niet uit welke kant naar de tweeter wijst.
Filterfrequentie berekenen: welke condensator heb je nodig?
Met één formule reken je uit vanaf welke frequentie een condensator de tweeter beschermt, of welke condensator je nodig hebt voor een bepaalde frequentie.
De begrippen
- Kantelfrequentie (f): ook wel scheidingsfrequentie of −3 dB-punt: de frequentie waarbij er 3 dB minder bij de tweeter aankomt (de helft van het vermogen). Daarboven speelt de tweeter (vrijwel) voluit, daaronder neemt het niveau steeds verder af.
- Impedantie (R): in ohm (Ω): de wisselstroomweerstand van de tweeter. De BA1TW-V4 is 4 Ω.
- Capaciteit (C): in microfarad (µF): de waarde van de condensator. 1 µF = 0,000001 F.
- Flank (orde): één condensator is een filter van de eerste orde, 6 dB per octaaf: telkens als de frequentie halveert, komt er 6 dB minder door. Een filter van de tweede orde, zoals het OPTIXOVERHP-V6 (condensator plus spoel), filtert 12 dB per octaaf.
De formules
C = 1 / (2 · π · R · f)
Reken in farad en hertz: 2,2 µF = 0,0000022 F, 4 kHz = 4000 Hz.
Rekenvoorbeeld 1: de meegeleverde 2,2 µF
Bij 4 kHz komt er dan nog ongeveer 13 dB minder door, bij 1 kHz ongeveer 25 dB minder. Het laag (100 Hz) wordt ruim 45 dB gedempt: dat is de bescherming. De meegeleverde condensator is dus vooral een veilige beveiliging; de tweeter speelt daarmee pas voluit in het hoogste hoog.
Rekenvoorbeeld 2: welke condensator voor 4 kHz?
Een grotere condensator laat de tweeter lager meespelen, maar geeft hem ook meer vermogen, met maar 6 dB per octaaf als bescherming. Ga bij de BA1TW-V4 niet lager dan de 4,1 kHz die VIBE met het OPTIXOVERHP-V6 voor deze tweeter gebruikt. Wil je dat de tweeter rond 4 kHz begint, dan is het OPTIXOVERHP-V6 de betere keuze: met 12 dB per octaaf filtert het het laag twee keer zo steil weg.
Tabel: condensatorwaarde per frequentie
Afgerond op 0,1 µF. In de praktijk kies je de dichtstbijzijnde standaardwaarde.
Let op: dit is een rekenmodel met een vaste impedantie. In werkelijkheid is de impedantie van een tweeter niet over het hele bereik gelijk, dus de echte kantelfrequentie wijkt iets af.
In welke draad moet de condensator?
De BA1TW-V4 heeft een vast, plat snoer met een witte en een grijze ader. Wit is plus (+), grijs is min (−). De condensator komt in de witte (+) draad, één condensator per tweeter. De grijze draad loopt gewoon door naar de min van je versterker of radio.
Zo sluit je de condensator aan
- Doorknippen. Knip de witte draad door op een plek waar de condensator straks vrij kan liggen.
- Strippen. Strip beide uiteinden ongeveer 5 tot 6 mm af.
- Eerst de krimpkous. Schuif aan beide kanten een stukje krimpkous over de draad, vóórdat je soldeert.
- Solderen. Knip de draden van de condensator op lengte, leg ze tegen de gestripte draad en soldeer ze vast.
- Krimpen. Schuif de krimpkous over de las, tot tegen het lijf van de condensator, en krimp hem met een föhn of heteluchtpistool.
- Vastzetten. Zet de condensator vast met een tie-wrap of wat schuimtape, zodat hij niet kan rammelen of tegen metaal kan schuren.
Wanneer heb je de condensator niet nodig?
Gebruik je een filter, dan neemt dat het werk van de condensator over. Laat de condensator dan weg: met een filter én een condensator verandert de afstemming.
- het inline hoogdoorlaatfilter VIBE OPTIXOVERHP-V6, dat je tussen versterker en tweeter soldeert;
- het filter van een componentenset, zoals bij de VIBE BlackAir BA6C-V6.
VIBE
OPTIXOVERHP-V6 High Pass Crossover | 4.1 kHz | 12dB Bessel Filter | Compact Ontwerp
€ 32,95incl. btw
Op voorraad
Bekijk product
VIBE
BLACKAIR BA6C-V6 | 16,5cm / 6.5" | 2 x 140 Watt RMS @ 3,3Ω | 2-Weg Componenten Set
€ 229,99incl. btw
Op voorraad
Bekijk product
Werk je met een DSP of een versterker met een eigen hoogdoorlaatfilter? Neem dan even contact met ons op, dan kijken we samen naar de beste aansluiting.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als ik een tweeter zonder condensator aansluit?
Dan krijgt de tweeter ook het laag en het midden. De spreekspoel raakt oververhit en de tweeter gaat stuk, vaak al na korte tijd.
In welke draad moet de condensator bij de BA1TW-V4?
In de witte (+) draad van het tweetersnoer, één condensator per tweeter. De grijze (−) draad blijft doorlopen.
Maakt het uit hoe de condensator erin zit?
Nee. Een MKT-condensator is een foliecondensator zonder polariteit, dus de richting maakt niet uit.
Heb ik de condensator nodig als ik de OPTIXOVERHP-V6 gebruik?
Nee. Het filter beschermt de tweeter al. Laat de condensator dan weg.
Bij welke frequentie filtert de meegeleverde 2,2 µF?
Op de nominale 4 Ω van de BA1TW-V4 ligt het −3 dB-punt rond 18 kHz (6 dB per octaaf). Daaronder neemt het niveau geleidelijk af en wordt het laag sterk gedempt. Daarom is hij vooral een beveiliging.
Kan ik een condensator met een andere waarde gebruiken?
Dat kan, maar reken eerst uit wat hij doet: f = 1 / (2π · R · C). Een grotere condensator laat de tweeter lager spelen en geeft hem dus meer vermogen. Ga bij de BA1TW-V4 niet lager dan 4,1 kHz, de scheiding die VIBE met het OPTIXOVERHP-V6 voor deze tweeter gebruikt.
Op zoek naar tweeters of een filter? Bekijk de BlackAir BA1TW-V4 en het filter OPTIXOVERHP-V6. Twijfel je over jouw situatie? Onze klantenservice denkt graag met je mee.
Hulp nodig bij het kiezen?
Onze specialisten weten welke onderdelen op jouw auto passen en wat je nodig hebt om ze aan te sluiten.
